Leiden als historische stad: 3 Oktober in bredere context

Stel je voor: je loopt door Leiden, de zon schijnt en overal zie je vlaggen.

Niet zomaar vlaggen, maar rood-witte vlaggen met een kruis. De hele stad bruist.

Dit is 3 Oktober, de dag dat Leiden de belegering door de Spanjaarden overleefde in 1574. Het is veel meer dan alleen een historische herdenking; het is het DNA van de stad. Het is de reden dat de universiteit hier bestaat en dat de Leidenaren zich zo sterk verbonden voelen. Voor studenten, expats en bewoners is dit hét moment om te voelen wat 'Laeuven' echt betekent.

Waarom 3 Oktober zo belangrijk is voor Leiden

Je kunt Leiden niet begrijpen zonder 3 Oktober. Het verhaal is simpel maar krachtig.

De Spanjaarden hadden de stad omsingeld en de inwoners leden honger. De stad was verzwakt. Toen besloot Willem van Oranje de dijken door te steken. Het water van de Rijn en de Oude Rijn stroomde de polder in, waardoor de Spaanse schepen vastliepen.

De Spanjaarden moesten vertrekken en op 3 oktober 1574 trokken de Leidenaren de stad uit om de redders te begroeten. Ze kregen als beloning de universiteit, de Leidse Universiteit, die nu nog steeds een van de meest prestigieuze van Nederland is.

Voor een student die net in de stad komt, is dit de sleutel.

De Universiteit Leiden is geboren uit dit verzet en dit offer. Het zit in de muren van het Academy Building. Voor expats is het een geweldige binnenkomer: je bent in een stad die vecht voor vrijheid en kennis.

Het is de reden dat de stad zo'n sterke gemeenschap heeft. Iedereen doet mee, of je er nu geboren bent of net bent aangekomen op Schiphol. De sfeer is een mix van feest en respect.

De kern van de viering: Oranje, haring en wittebrood

De viering duurt drie dagen, maar de 3e oktober is de climax. De avond ervoor, op 2 oktober, is de 'Koornbeursbrug' het middelpunt.

Om 23:00 uur precies wordt daar de 'Nacht van Ontzet' gevierd met een grote optocht en vuurwerk. De brug is een iconische plek, zeker voor studenten die net in Leiden zijn komen wonen. De volgende ochtend om 03:00 uur start de 'Stille Tocht'.

Duizenden Leidenaren lopen in het donker met fakkels van de Morspoort naar de plek waar de geschiedenis plaatsvond.

Het is stil, indrukwekkend en echt iets wat je een keer mee moet maken. Maar het is ook een feest met specifieke tradities. Op 3 oktober eet iedereen in Leiden wittebrood met snert (erwtensoep) en haring. Waarom?

Omdat de schepen met voedsel (het 'wittebrood') de stad binnenkwamen op het moment dat de vijand vertrok (de haring, symbool voor de visserij). In de supermarkten zoals de Albert Heijn aan de Breestraat liggen in de week ervoor stapels wittebrood.

Als je in Leiden woont, moet je dit proberen. Het is een simpel gebaar dat je meteen verbindt met je buren.

Overal in de stad hangen de 'Prinsenvlaggen' (oranje-wit-blauw, de historische vlag van Oranje). In de etalages van winkels in het centrum, zoals rondom de Haarlemmerstraat, zie je de versieringen. De sfeer is losser dan Koningsdag. Het voelt meer als een familiefeest.

Iedereen kent elkaar, of lijkt elkaar te kennen. Als je als expat in de Leidse Hout woont of in de Stevenshof, is dit je kans om je buren echt te spreken.

Hoe je de dag als local beleeft: van vroeg tot laat

Wil je het echt goed doen? Plan je dag rond de vaste prikkers. Begin vroeg.

Loop mee met de Stille Tocht. Je hoeft niet te praten; gewoon lopen en kijken naar de fakkels die licht geven in het donker. De route is makkelijk te volgen en overal staan Leidenaren je aan te moedigen.

Na de tocht, rond een uur of 05:00 's ochtends, is het tijd voor de eerste haring en het wittebrood.

Bij de visboer op de markt (de Visbrug) staan dan al rijen. Overdag is het een grote, chaotische maar vrolijke optocht. De Grote Optocht trekt door de stad.

In de optocht zie je historische figuren nagespeeld, maar ook moderne creaties. Als je een plekje zoekt, ga dan langs de Breestraat of de Langebrug.

Voor studenten is het traditie om op de daken van studentenhuizen te klimmen (veiligheid voorop!), vooral in de wijk het Rapenburg.

Als je net in Leiden bent komen wonen, vraag dan een lokale collega-student of je mag meekijken vanaf hun zolder. Dat is veel beter dan op straat staan drukken. Avond eten doe je met de 'Hutspot'. Dit is een warme maaltijd van aardappelen, wortelen en uien.

In veel Leidse cafés en restaurants serveren ze dit op 3 oktober. Prijzen liggen vaak rond de €12,50 tot €15,00.

Een goed excuus om naar een bruin café te gaan zoals 'De Uyl' of 'De Vergulden Eenhoorn'. Daar voel je pas echt de geschiedenis. De dag wordt afgesloten met muziek en feest op de Beestenmarkt en de Garenmarkt. Vooral voor de internationale studenten is dit de plek om elkaar te ontmoeten.

Varianten voor portemonnee en smaak

Je kunt 3 Oktober op veel manieren beleven, afhankelijk van je budget.

De goedkoopste en leukste manier is gratis: gewoon de straat op gaan, de optochten bekijken en meelopen. Een broodje haring kost ongeveer €3,50 en een punt wittebrood met snert bij een kraampje rond €4,00. Dit is het echte geld. Als je in Leiden studeert, is dit je standaard budget voor de dag.

Wil je iets meer comfort? Er zijn diverse feesttenten waar je entree betaalt.

Kaartjes voor de feestavonden op de Garenmarkt of de Beestenmarkt kosten vaak tussen de €5 en €10.

Je staat dan wel droog en hebt een bar bij de hand. Voor expats die niet houden van extreme drukte, zijn de kleinere cafés in de wijk Transvaal een goed alternatief. Daar is het minder toeristisch en meer 'Leids'.

Je betaalt daar de normale caféprijzen (rond €2,50 voor een biertje). De duurste optie is een plekje bemachtigen bij een van de historische diners, zoals die soms worden georganiseerd door de Universiteit of alumni verenigingen.

Kaartjes hiervoor kunnen oplopen tot €50 of meer. Dit is vaak inclusief een uitgebreid diner en drankjes. Als je net in Leiden bent komen wonen en je netwerk wilt uitbreiden, is dit de investering waard. Je ontmoet hier professoren en oude rotten in het vak die je normaal niet spreekt.

Praktische tips voor een soepele 3 Oktober

Een paar dingen om rekening mee te houden als je in Leiden bent.

Ten eerste: de winkels zijn dicht. De Albert Heijn, de Jumbo, alle winkels in de binnenstad zijn gesloten op 3 oktober.

Zorg dat je op 2 oktober je boodschappen doet. Zelfs de drogisterijen zijn dicht. De stad verandert in een openluchtfeest, niet in een winkelcentrum. Ten tweede: het openbaar vervoer.

Buslijnen van Arriva rijden aangepast. Vaak rijden ze om de optochten heen.

Check de app van Arriva of NS voordat je vertrekt. Als je in de wijk Zoeterwoude of Oegstgeest woont en in Leiden centrum wilt zijn, kan het handiger zijn om de fiets te pakken. Parkeren in de stad is op 3 oktober bijna onmogelijk en extreem duur. Doe het niet.

Neem de fiets of loop. Ten derde: veiligheid en sfeer. Ook op de kindvriendelijke kermis in Leiden staat veiligheid voorop.

De sfeer is gemoedelijk, maar het kan flink druk worden. Zorg dat je je telefoon oplaadt en spreek een verzamelpunt af met vrienden als je elkaar kwijtraakt.

Voor internationals: leer het woord 'Laeuven' (uitspraak: Law-ven). Als je dat roept, krijg je gegarandeerd een glimlach terug. Lees ook deze uitleg over het feest en vergeet niet: het is een dag van vieren, maar met respect.

De geschiedenis is serieus, de viering is los. Geniet van de wittebroodjes en vier de dag dat Leiden vrij werd in de historische binnenstad.