3 Oktober Leiden: Combinatie van kermis, tradities en geschiedenis
Dat je in Leiden bent met 3 oktober, dat voel je meteen.
De lucht ruikt naar poffertjes en braadworst, de Garenmarkt verandert in een gigantisch feest en overal hoor je lachende mensen. Dit is niet zomaar een dagje kermis.
Dit is de viering van Leidens Ontzet, een eeuwenoud verhaal dat nog steeds in elke steen van de stad voelt. Het is de dag waarop Leidenaren, van oud-student tot geboren en getogen Leidenaar, samenkomen om hun vrijheid te vieren. En ja, dat doen we met een biertje, een draaimolen en een goed verhaal.
Wat is 3 Oktober eigenlijk?
3 Oktober is de dag waarop Leiden in 1574 werd bevrijd van de Spanjaarden na een maandenlange belegering. Het verhaal gaat dat de stad op het punt stond te bezwijken, maar door een slimme waterstandverhoging van de Geuzen konden de schepen de stad binnenkomen.
De belegeraars vluchtten en de Leidenaren werden gered. Om dat te vieren, kregen de burgers de keuze: geld of een universiteit.
Ze kozen voor het laatste, wat de start was van de Universiteit Leiden, de oudste universiteit van Nederland. Vandaag de dag is 3 oktober een combinatie van een gigantisch volksfeest en een historische herdenking. Het is een vrije dag voor iedereen in Leiden en omstreken.
Je ziet families die al vroeg op pad gaan, studenten die hun oude studentenverenigingspetjes dragen en toeristen die verbijsterd toekijken hoe een hele stad in de feestmodus schiet. Het is levende geschiedenis, maar dan met een frikandel en een kermisattractie erbij.
De kern: kermis, haring en huzaren
Het hart van de viering is de Garenmarkt. Dit is de plek waar de echte kermis staat.
Denk aan de klassiekers: een enorme achtbaan die door de straten raast, de 'Polyp' die je alle kanten op slingert en natuurlijk de schiettenten. De attracties zijn niet kinderachtig; dit is een serieuze kermis met prijzen die variëren van €3 voor een grijpgraag tot €6 voor een ritje in de achtbaan. Het is druk, je loopt er schouder aan schouder en de sfeer is electriciteit. Naast de kermis is er de Haringhappel.
Op de Beestenmarkt kun je vanaf een uur of 12 's middags gratis haring happen. De haring wordt die dag speciaal aangevoerd en je pakt hem met je blote handen uit de ton.
Een echte Leidse traditie. Als je dat te gortig vindt, kun je ook naar de hutspot die op de Hooglandse Kerkgracht wordt uitgedeeld.
Dat is een warme maaltijd voor iedereen. Beide dingen zijn gratis, maar je moet er wel op tijd bij zijn. De historische kant zie je vooral in de optochten.
Er is een grote kinderoptocht in de ochtend en een historische optocht in de middag. In die laatste zie je groepen die in 16e-eeuwse kleding lopen, met hellebaarden en vaandels.
Ze lopen van het Rapenburg naar de plek waar de belegering werd doorbroken. Het is een beetje een schoolreisje-gevoel, maar wel een waar je als Leidenaar trots op bent. Je ziet hier echt de verbinding tussen de studenten en de 'oud-Leidenaren'.
De praktische kant: kosten, eten en drinken
3 Oktober is een dure dag als je onbeperkt attracties wilt doen, maar je kunt het ook heel goedkoop houden. Op de kindvriendelijke kermis in Leiden kosten de meeste attracties tussen de €2,50 en €6,00.
Voor een gezin met twee kinderen ben je dus al snel €40-€50 kwijt voor de kermis alleen.
Het eten op straat is typisch kermisvoer: een zakje frites voor €4,50, een braadworst voor €4,00 en een poffertjes voor €5,00. Een biertje op de Garenmarkt kost ongeveer €3,50. Wil je wat chiquers?
Ga dan naar de cafés en restaurants in de binnenstad. Veel zaken hebben speciale 3 Oktober-menu's.
Denk aan een 'Ontzet-burger' of een driegangenmenu voor €35,-. De cafés rondom de Breestraat en de Langebrug zitten vaak vol met studenten en expats. Let op: veel plekken zijn reserveren verplicht voor 3 oktober, of je moet om 16:00 uur al aan de bar hangen. Voor expats: dit is hét moment om je buren uit te nodigen en mee te gaan naar een 'eetcafé'.
Een specifieke tip voor degenen die in Leiden wonen: de 'Koekhandel' op de markt heeft vaak speciale 3-oktoberkoekjes.
Die zijn €2,50 per stuk en smaken naar marsepein en spijs. Ook de HEMA aan de Breestraat heeft vaak een speciale 3-oktober-actie. Als je student bent en een beperkt budget hebt, is het handig om van tevoren bij de supermarkt (Jumbo of Albert Heijn) wat te eten en drinken te halen. Je mag best je eigen flesje water meenemen, maar geen grote flessen alcohol vanwege de openbare orde.
Praktische tips voor een perfecte 3 Oktober
Het draait allemaal om timing. De stad loopt vol vanaf een uur of 10:00 's ochtends.
Als je de historische optocht wilt zien, moet je er rond 13:00 uur zijn om een plekje te vinden. De optocht begint om 14:00 uur.
- Wat te dragen: Draag stevige schoenen. De straten zijn vol met bekertjes en etensresten. Een Leidse studentenpet of een oranje sjaal is geen overbodige luxe, je mengt je meteen met de massa.
- Wat te eten: Probeer de hutspot op de Hooglandse Kerkgracht (rond 16:00 uur) of de haring op de Beestenmarkt. Het is gratis, maar sta in de rij. Voor betaald eten: de foodtrucks op de Garenmarkt hebben vaak lange rijen, kies voor de kraam met de minste rij voor de snelste snack.
- Verkeer: Met de auto naar Leiden komen op 3 oktober is een nachtmerrie. Parkeerplaatsen zoals de Haagweg of de Morsweg zijn dicht of vol. Parkeren bij station Leiden Centraal kost €6,- per uur. Neem de trein of de fiets. Vanaf Leiden Centraal loop je in 10 minuten naar het centrum.
- Expats & Internationals: De meeste Leidenaren spreken prima Engels, maar een poging doen om Nederlands te praten (zoals "Een biertje alstublieft") wordt enorm gewaardeerd. De sfeer is heel open, dus schroom niet om aan te haken bij een groepje locals.
"3 Oktober is de dag dat je je buren pas écht leert kennen. Je staat zij aan zij in de rij voor de frikandel en het ijs is gebroken."
Wil je liever de kermis in Leiden op, ga dan iets eerder, voordat de grootste drukte van de optocht toeslaat. De kermis sluit om 23:00 uur, maar de cafés gaan door tot in de late uurtjes. De laatste trein terug naar Schiphol of andere steden gaat rond 01:00 uur, dus hou daar rekening mee. Als je net in Leiden woont of studeert, is dit je kans om je thuis te voelen.
Het is chaotisch, vol en lawaaierig, maar het is ook warm en inclusief.
Van de studenten van het L.S.V. Minerva die hun oude petjes dragen tot de expats die voor het eerst hutspot proeven; iedereen hoort er die dag bij. Dus trek je schoenen aan, pak een biertje en geniet van de hoogtepunten en afsluiting van het feest. Tot op de Garenmarkt!