Logo Stiel
Industrieel Erfgoed in Leiden

STIEL

Groot Havenbrug in glorie hersteld

GROOT HAVENBRUG IN GLORIE HERSTELD

Deze maand is de Groot Havenbrug weer in volle glorie bij ons. De renovatiewerkzaamheden zijn achter de rug Het lijkt aardig om bij gelegenheid hiervan in de rubriek Stielz-monument aandacht te geven aan de geschiedenis van een van de mooiste bruggen van onze stad.

De Groot Havenbrug tussen het Havenplein en de Haven is de opvolger van talrijke bruggen, die hier in het verleden hebben gelegen. De brug lag vroeger op een andere plaats en diende ook enkele eeuwen als Zijlpoortsbrug. De constructie van de brug is sinds 1910/1911 niet echt ingrijpend gewijzigd. De oorspronkelijke brug was gebouwd op 782 houten palen.

In 1870 werd de bestaande draaibrug en een deel van de vaste brug vervangen door een gietijzeren draaibrug, gemaakt door de ijzergieterij D.A. Schretlen. Die bleef tot in de jaren negentig van de negentiende eeuw in gebruik. Al eerder was besloten de draaibrug te vervangen door een dubbele ophaalbrug, vooral vanwege het toenemend scheepvaartverkeer.

De aanbesteding van deze brug vond plaats in 1893. Maar al gauw was ook deze brug weer te klein. Vanaf 1923 werd met grote regelmaat in de raadsvergaderingen gepraat over vervanging van de brug, maar het duurde tot 1927 voor het zover was: er zou een rolbasculebrug worden gebouwd, de Grote Havenbrug.

De brug is gebouwd naar een ontwerp van G. van der Mark en Chr. C. van der Vlis. De brug is een van de weinige voorbeelden van Amsterdamse School-architectuur in Leiden. Kenmerkend zijn de ronde vormen van de brug en van het bijbehorend brugwachters- en trafohuisje. Die rondingen zijn waarschijnlijk geïnspireerd op de schepen, die hier dagelijks passeren. Vroeger behoorde ook een politiepost tot het brugwachtershuis.

Om het transformatorhuisje heen is via een trap een urinoir te bereiken. De vier granieten bruggenhoofden hebben smeedijzeren relingen en granieten sculpturen. Oorspronkelijk stonden hierop hoge lantarens. Zeer de moeite van het bekijken waard zijn ook de fraaie lantarenpalen, geheel in stijl met de architectuur.

De brug is van het rolbascule-type. Dit houdt in dat wanneer de brug wordt geopend dit gebeurt door het brugdek te laten bewegen op metalen kwadranten, die zich in de kelder bevinden.

Met de Blauwpoortsbrug, ook een rolbasculebrug, de Koornbrug en de Grote Havenbrug heeft Leiden een drietal monumentale bruggen binnen haar grenzen.

juli 2004

© Stichting Industrieel Erfgoed Leiden