Logo Stiel
Industrieel Erfgoed in Leiden

STIEL

Poëzie in bedrijfsreclame

POËZIE IN BEDRIJFSRECLAME
de Gebroeders Boot

Van dichten word je zelden rijk, althans niet in Nederland. Een aantal dichters heeft het wel geprobeerd door hun dichtader te gebruiken bij werk als copywriter van reclameteksten. Elsschot schreef reclameteksten voor zijn publiciteitsbureau, de vijftigers verzonnen reclameslogans en iemand als Dimitri Frenkel Frank is de bedenker van onze ‘kaas uit het vuistje’. Zelfs Cees Nooteboom werkte voor de reclame. En dichterbij huis liet een zekere Leo Lens zien dat er voor poëzie een plaats kan zijn in de reclame: hij dichtte voor de Leidse scheepswerf van de Gebroeders Boot.

Het Leidse Gemeentearchief herbergt de restanten van het archief van de N.V. Scheepsbouw- en reparatiewerf ‘De Hoop’ v/h Gebrs. Boot, eens een bloeiend bedrijf aan de Zijloever. In een van de dozen vond ik een reclamevouwblad: geel en paars, met rode kaders. Niet echt iets wat we nu onder stijlvol drukwerk verstaan.

De voorkant laat zien dat het om een folder van de scheepswerf van de gebroeders Boot te Leiden gaat. Op de achterkant staat een foto van een fraai binnenvaartschip, met daaronder kort iets over de werf: ‘Opgericht 1877. Vakkundig adres voor het bouwen van Vaartuigen voor de binnenvaart, de visscherij, de Rijnvaart en de kleine kustvaart. Sinds het jaar van oprichting reeds ruim 1300 nieuwe vaartuigen afgeleverd. Tevens speciaal ingericht voor HELLINGEN en SCHOONMAKEN, alsmede voor het REPAREEREN, zoowel van schepen als van werktuigen en motoren.’ Aan de spelling te zien moet de folder zijn gedrukt vóór 1954.

Snelle service
Binnen in de folder vindt de lezer nog meer aanprijzende teksten. De werf spreekt de heren binnenschippers toe:

Mogen wij U hiermede er nog eens beleefd aan herinneren dat onze werf, naast nieuwbouw, eveneens uitstekend ingericht is tot het uitvoeren van alle voorkomende reparatiewerkzaamheden? Op onze dwarshelling kan IEDER schip dat Leiden of omgeving bereiken kan, gehellingd worden; geen schip dat zich te Leiden of omgeving bevindt behoeft dus om schoon te maken of te repareeren naar een andere werf te vertrekken.

Ook kan bij ons IEDERE reparatie verricht worden: ijzerwerk, houtwerk, schilderwerk, werktuigen, motoren etc. etc., onze daarvoor modern geoutilleerde werkplaatsen staan U ten dienste. In het verlengen van schepen evenals het inplaatsen en de levering van motoren zijn wij gespecialiseerd als niemand anders. Voor snelle schroef- en roerreparaties is bovendien een hijschkraan beschikbaar tot een gewicht van 15 Ton. Wij garandeeren bij UITERST CONCURREERENDE prijzen PRIMA werk, terwijl U voorts van een VLUGGE bediening overtuigd kunt zijn.

De hoofdletters moeten de lezers ervan doordringen: elk schip kan voor iedere reparatie bij deze werf terecht, tegen lage prijzen voor prima werk en snelle service. Wat wil een binnenschipper nog meer? Maar proza alleen is niet voldoende, meende de maker van de folder, en dus wordt de lezer ook nog verrast met een gedicht:

REPARATIES, KLEIN EN GROOT,
ÉÉN ADRES: GEBROEDERS BOOT.

BOOT bood aan de Binnenschippers
Járen trouw zijn diensten aan;
BOOT mocht zich een naam verwerven
Die steeds goed bekend zal staan.

Bij een groote reparatie,
Die GOEDKOOP ÉN GOED moet zijn,
Weet BOOT zóó “het lek te stoppen”
Dat de schipper zegt: ’t is fijn!

Bij de kleinste averijtjes
Staat BOOT ook DIRECT gereed,
En hij weet je schuit VOORDEELIG
Te herstellen, eer je ’t weet.

BOOT werd BOOT door zijn ervaring;
Daarom zal voor groot en klein
BOOT de BESTE en GOEDKOOPSTE
Werf voor reparaties zijn.

Binnenschippers! dus voor álle
Reparaties, klein of groot,
Niet vergeten, goed onthouden:
ÉÉN ADRES: GEBROEDERS BOOT.

Leo Lens

Hier staat hetzelfde, maar nu op rijm. Soms prettig ritmisch: ‘Niet vergeten, goed onthouden’. Het wordt evenwel geen subtiele fictie of hoogstaande literatuur, hoewel de dichter zich keurig aan het rijmschema houdt: in elk couplet rijmen de tweede en de vierde regel op elkaar. Dichtvorm én lay-out (hoofdletters, met de accenten) proberen de lezers van de boodschap te doordringen en vooral: de boodschap te laten onthouden. Misschien dat de dichter daarin ook slaagde, dat vertelt het archief niet. De slogan ‘Reparaties, klein of groot, één adres: Gebroeders Boot’ mist echter ontegenzeggelijk de puntigheid van reclameteksten als ‘Vakmanschap is meesterschap’, ‘Met melk meer mans’ of ‘Heerlijk, helder, Heineken’. Maar dat de dichter zijn best op dit gedicht heeft gedaan, zou ik niet durven ontkennen.

Of Leo Lens meer dichtte dan deze poëzie, weet ik niet. Over hem ben ik niets te weten gekomen. Het gedicht moet in elk geval niet alleen vóór 1954, maar ook na 1947 geschreven zijn. De Gebroeders Boot zijn, gezien de naam van de werf die de folder vermeldt, op dat moment namelijk al historie: v/h Gebroeders Boot. In 1947 stond er nog slechts één directeur aan het roer: Pieter Boot.

Eenmaal, andermaal...
De werf bestond – onder een andere naam – dan al sinds 1877, maar was in 1903 failliet gegaan. De Gebroeders Boot kochten daarna de inventaris en gingen aan de slag aan de oevers van de Zijl, met redelijk succes. Er was voldoende vraag naar schepen. De werf bouwde talloze loggers, kotters en trawlers, zoals de Cape Dauphin, een Canadese motortrawler van ruim 36 meter lang, die op 20 maart 1963 in de Zijl te water werd gelaten.

Het bleef evenwel niet zo voorspoedig gaan. Pieter Boot overleed in 1963. De aandelen kwamen vervolgens in 1965 grotendeels terecht bij de NV Scheepshelling Maatschappij Scheveningen en in de jaren zeventig had de nationale recessie in de scheepsbouw ook gevolgen voor de Leidse werf. In 1979 ging het Scheveningse moederbedrijf failliet en sleepte het Leidse bedrijf in zijn val mee. Nog een kort periode ging de helft van de 22 overgebleven werknemers door met de fabricage van straalbuizen voor schepen, maar in 1980 kwam de failliete boedel van scheepswerf Boot toch onder de veilinghamer. Alles: van een torendraaikraan van 12 m hoogte tot het koffiezetapparaat uit de kantine, zo berichtte het Leidsch Dagblad op 17 april 1980.

De gemeente Leiden kocht de grond van de werf en er werden woningen gebouwd. Wie nu langs de Zijldijk wandelt, kan aan niets meer zien dat hier honderden schepen aan hun maidentrip zijn begonnen.

Korrie Korevaart

© Stichting Industrieel Erfgoed Leiden