Logo Stiel
Industrieel Erfgoed in Leiden

STIEL

De Heesterboom weer als nieuw

DE HEESTERBOOM WEER ALS NIEUW
Nieuwe krukas zaagt ouderwets!

De Leidse houtzaagmolen De Heesterboom staat er weer goed bij. De molen is gerestaureerd en er is een nieuwe krukas ingebouwd. Vrijdag 25 november werd de feestelijke ingebruikstelling van de molen verricht door burgemeester drs. H.J.J. Lenferink.

Met deze plechtigheid is een eind gekomen aan een lange periode van moeilijkheden en onzekerheden. Op 13 april 2002 brak de krukas van de molen. Dat betekende dat er voorlopig niet meer gezaagd kon worden, en dat een kostbare reparatie noodzakelijk was. Al was zagen dan voorlopig niet meer mogelijk, de molen moest in ieder geval snel weer kunnen draaien. Dat konden de molenaars gelukkig zelf eenvoudig regelen. Binnen een week was het voor elkaar. Maar hoe moest het verder?

Eeuwenlang was de krukas het grootste en meest kostbare ijzeren onderdeel in de molenbouw. Maar ook een onderdeel, dat regelmatig kapot ging. Ook de beide molens van de fa. Noordman hebben een lange historie van steeds terugkerende asbreuken, en toen de Heesterboom in 1950 gerestaureerd ging worden, lag boven in de molen nog een gesmede krukas, die echter gebroken was.

Vele jaren was de Koninklijke Grofsmederij in Leiden de leverancier vande krukassen. Ook voerde dit bedrijf reparaties uit na asbreuken. Al in 1947 had deze firma na een asbreuk laten weten, dat de krukas van de Heesterboom niet te repareren was. Noordman liet toen elders laswerkzaamheden uitvoeren, waarna de as opnieuw werd afgedraaid bij de Grofsmederij. De as brak echter nogmaals, werd weer gerepareerd en brak opnieuw. In 1960 was er geen redden meer aan.

Restauratieplan
De firma Spaans in Hoofddorp maakte toen een nieuwe krukas, die niet gesmeed was, maar geconstrueerd naar de laastste technische inzichten. Deze as brak in 1975, werd gerepareerd en brakopnieuw in 2002. Er kwam een uitgebreide analyse van de problemen op tafel en uiteindelijk werd besloten te streven naar een nieuwe, gesmede as. Dit in het kader van een restauratieplan dat volgens de gemeente Leiden zo uitgebreid mogelijk moest zijn.

Nu was de molen twee keer gerestaureerd: in 1963 het windmolengedeelte en in 1993 de zaagschuren. Aan het zaagwerk was echter weinig gedaan. Hoewel alles tot aan de asbreuk in 2002 gangbaar was en redelijk storingsvrij functioneeerde, was het wel duidelijk dat ook dit gedeelte voor een grondige revisie in aanmerking moest komen. Dat was ook de inzet van het restauratieplan. Een uitgebreide fondsenverwerving verliep succesvol. Vlot werden toezeggingen verkregen van de Vereniging De Hollandsche Molen, de Stichting Fonds 1818, het Prins Bernhard Cultuurfonds Z.-H., de Van Ommeren-De Voogtstichting en de Provincie Zuid-Holland. Daarnaast werd ook door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg een subsidietoezegging gedaan.

Nieuwe krukas
Het technische ontwerp voor de nieuwe krukas werd gemaakt door Ing. Patrick Braak, die al vele jaren vrijwillig molenaar is. Daarbij is gebruik gemaakt van de oude gesmede as, die in 1963 uit de molen werd genomen, maar altijd bewaard is gebleven. Via bemiddeling door Select Staal en Metaal BV te Naarden kon de stichting Houtzaagmolen de Heesterboom in de zomer van vorig jaar opdracht geven aan Somers Forge te Halesowen, West Midlands in Engeland, om een nieuwe krukas te smeden onder de 4000 tons pers van dit bedrijf. Begin januari van dit jaar werd de nieuwe as in Leiden afgeleverd en feestelijk in ontvangst genomen door burgemeester Lenferink.

De restauratie zelf was een aaneenschakeling van uitzonderlijke werkzaamheden. Naast het inbouwen van de nieuwe as werden onder meer de drie zaagramen met hun draaihoofden gereviseerd, de haalwerken en het luiwerk gedemonteerd, het ijzerwerk gerepareerd en gedeeltelijk vernieuwd en twee rollen geheel vervangen. Ook werd een nieuwe vloer voor de zaagramen gelegd. De schilders van de firma Gijsman zorgden voor een nieuw verfje binnen in de molen en aan de molenschuur.

Met al deze vernieuwingen is De Heesterboom meer dan ooit een pronkjuweel voor Leiden!

© Stichting Industrieel Erfgoed Leiden