Logo Stiel
Industrieel Erfgoed in Leiden

STIEL

STIELZ 2012 - nummer 4 - december

STIELZ 2012 - nummer 4 - december

Inhoud van dit nummer:
pagina 3   Gezocht: wandkunst uit wederopbouwperiode
pagina 4   Subsidie voor monumentale schoorsteen
pagina 7   Rijnwoude op de bres voor Nieuw Werklust
pagina 8   Rubriek Monument: Van ENKA-Ede bleef weinig over
pagina 10   Monumentenregeling vernieuwd
pagina 14   Van tabakshandel tot belwinkel: 130 jaar Steenstraat 14-16

Redactioneel

DE TOEKOMST VAN STIEL

Het doel van een organisatie is om zichzelf overbodig te maken. Toch blijkt dat in de praktijk een weerbarstig onderwerp. STIEL kijkt ook wel eens naar zichzelf en vraagt dan: moeten we door? Vooralsnog wordt deze vraag met JA beantwoord. We hebben nog genoeg dossiers onderhanden. Wel verschuift onze aandacht van het pure industriële erfgoed naar de omgeving (vooral onroerend goed) waarin wordt gewerkt. Wat wel schuurt is dat veel betrokken panden inmiddels de aandacht krijgen die ze verdienen. Maar wat ook schuurt is de verkeerde aandacht die er voor sommige zaken is.
Dinsdag 4 december het Leidsch Dagblad in de bus. De afgelopen tijd is er al veel aandacht geweest in het blad voor de schoorsteen in de Haarlemmerstraat. De eigenaar van dit gemeentelijke monument zoekt middelen om de schoorsteen op te knappen. De gemeente Leiden lapt – dit is buiten het staande beleid – ruim 40.000 euro bij, maar de familie Exter heeft helaas geen geld om de rest te financieren. Dat kan, dat vereist een gezamenlijke inspanning, waaraan STIEL overigens heeft meegedaan. Maar dan lezen we het volgende: "Maar het is kennelijk mijn schoorsteen, zonder dat ik mag bepalen wat er mee gebeurt," aldus Diana van Exter.
Feuerbachs "het zijn bepaalt het bewustzijn" is hier wel heel letterlijk van toepassing. Volledig losgezongen van elke waarde van deze unieke schoorsteen probeert de dame in de slachtofferrol te kruipen, waar ze al die jaren zelf aan het stuur heeft gezeten. Je wordt wakker en realiseert je dat je nog een schoorsteen in bezit hebt. Ja, beste lezers, doe de gordijnen eens open en kijk wat er allemaal bij u in de tuin staat. Vrijdagavond 30 november hebben we de jubilarissen van FNV-Bondgenoten omgeving Leiden in Holiday Inn gehuldigd. Daaronder drie werknemers van de Meelfabriek. Ik kon niet nalaten te vermelden dat ik in mijn vrije tijd ook voorzitter van STIEL ben. En uit de reacties die je dan krijgt weet je dat STIEL voorlopig haar werk moet voortzetten. Alleen maar trots bij de jubilarissen voor het werk van STIEL. De werknemers zijn blij dat de Meelfabriek er nog is en wordt hergebruikt. Wellicht een voorbeeld voor onze Diana?

En voor het overige zoeken we nog een secretaris.

Gerard van Hees

Gezocht: wandkunst uit wederopbouwperiode
De laatste jaren is er een toenemende interesse voor wandkunst uit de jaren van de wederopbouw (1945-1965). Het gaat hier om monumentale kunst in openbare gebouwen en kantoren zoals wandschilderingen, reliëfs, mozaïeken, tegeltableaus en werken in glas-in-lood. Vaak betreft het bouwopdrachten waarbij architect en kunstenaar nauw samenwerkten. Tegenwoordig is er niet veel belangstelling voor deze werken, terwijl de kunstenaars van toen in de vergetelheid zijn geraakt.

Subsidie voor monumentale schoorsteen
De gemeente Leiden komt over de brug met een subsidie van 42.500 euro in de restauratiekosten van de monumentale bakkerijschoorsteen v.h. Tijsterman aan de Haarlemmerstraat. Het gaat hier om de helft van de subsidiabele kosten. Daarmee lijkt de kans op behoud van de oude schoorsteen toegenomen.

Rijnwoude op de bres voor Nieuw Werklust
Terwijl het verval steeds verder om zich heen grijpt bij de voormalige kleiwarenfabriek Nieuw Werklust in Hazerswoude-Rijndijk, verlangt de gemeente Rijnwoude van de eigenaren dat zij maatregelen nemen om het verval te stoppen.

Rubriek Monument: Van ENKA-Ede bleef weinig over
In deze rubriek aandacht voor de industrieel erfgoed buiten Leiden. Deze keer het ENKAfabriekscomplex, gelegen bij het NS-station Ede-Wageningen. De restanten ervan worden ingepast in een nieuwe woonwijk. Van het omvangrijke fabriekscomplex van Enka-Ede, gelegen bij het NS-station Ede-Wageningen, staat nog maar weinig overeind. Wie in de trein voorbijgaat ziet eigenlijk alleen nog het karakteristieke Poortgebouw. Er zijn nog enkele gebouwen meer overgebleven, evenals twee schoorstenen. De nu nog aanwezige gebouwen zijn rijksmonument. Ze zullen, als het even kan, een nieuwe functie krijgen, die past in de herbestemming van deze locatie tot woonwijk. 

Monumentenregeling vernieuwd
De populaire instandhoudingsregeling voor rijksmonumenten is op belangrijke onderdelen vernieuwd. Eigenaren van monumenten kunnen met behulp van deze regeling planmatig onderhoud uitvoeren. Dure restauraties achteraf worden zo voorkomen. De regeling is vernieuwd om zoveel mogelijk eigenaren te ondersteunen. De vernieuwde regeling treedt 1 januari 2013 in werking.

Van tabakshandel tot belwinkel: 130 jaar Steenstraat 14-16
Het dubbel winkelwoonhuis Steenstraat 14-16 staat terecht op de gemeentelijke monumentenlijst van Leiden. We komen te weten wie de architect is geweest van het huidig pand, wanneer het gebouwd is en wat de functies waren van het winkeldeel. En er was meer dan alleen detailhandel. In de serie winkelwoonhuizen aan de oostzijde van de Steenstraat neemt het gebouw met de gecombineerde huisnummers 14-16 een opvallende en eervolle plaats in. Het gemeentelijk monument is een zoektocht naar opdrachtgever, ontwerper, bouwer, functie en geschiedenis meer dan waard, zeker voor wie de blik naar boven wendt en de verknoeide pui overslaat.

© Stichting Industrieel Erfgoed Leiden