Logo Stiel
Industrieel Erfgoed in Leiden

STIEL

STIELZ 2008 - nummer 2 - juni

STIELZ 2008 - nummer 2 - juni

Inhoud van dit nummer:
pagina 3   STIEL wil laatste wachterswoning behouden
pagina 6   Een echte Leidse winkel: Hema Leiden 70 jaar
pagina 10   Prijsvraag Leidse watertoren
pagina 11   Uit Leiden en regio
pagina 12   Waarom Leidse buurgemeenten groen bleven
pagina 17   Jaarverslag STIEL over 2007

Redactioneel
Afscheid van een voorzitter
Onlangs bezocht ik de mijn La Bois du Cazier in Marcinelle (vlakbij Charleroi in Wallonië), waar op 8 augustus 1956 bij een brand 262 vooral Italiaanse mijnwerkers om het leven kwamen. Oudere mensen zullen zich die ramp nog wel herinneren. De ramp kreeg veel aandacht in het nieuws. Er is in 2006 een museum van de mijn gemaakt. Naast uitleg over de ramp, toont het museum het kapitaal en de technische innovaties die de mijnindustrie in Wallonië groot hebben gemaakt. Hoe indrukwekkend dat ook mag zijn, mijnwerkers hebben daar lang niet altijd plezier aan beleefd. Al snel hadden ze weinig geloof meer in Heer en meester, en zochten hun heil bij de Belgische Werkliedenpartij of de communisten. Omdat na de Tweede Wereldoorlog steeds meer Belgen de slechte arbeidsomstandigheden in de mijnen niet meer pikten, werden er toen veel Italianen geworven (soms onder valse voorwendselen). Pas na de ramp in Marcinelle kwam in het lot van mijnwerkers substantiële verbetering. De strijd tussen het liberale kapitaal en socialistische arbeid heeft vooral op Waalse politiek een zwaar stempel gedrukt.
België komt nu vooral in het nieuws met de taalstrijd tussen Nederlandstaligen en Franstaligen. De voortdurende regeringsvorming sinds de nationale verkiezingen van juni 2007 wordt zo verklaard uit taalkwesties als de verfransing van Vlaamse gemeentes rondom Brussel. Die aandacht voor taal versluiert echter de strijd om sociaal-economisch beleid. Vormden in Wallonië begrijpelijkerwijs de socialisten lange tijd de grootste partij, in 2007 wonnen de liberalen voor het eerst meer stemmen. De oorspronkelijke wens van Vlaamse en Waalse liberalen om de Waalse socialisten buiten de regering te houden, heeft de regeringsonderhandelingen er niet gemakkelijker op gemaakt.
Industriële geschiedenis herbergt dus lang niet altijd een vrolijke geschiedenis, en laat politieke sporen na tot de dag van vandaag. Als politicoloog ben ik daar natuurlijk door geboeid. Mijn werk als universitair docent boeit zelfs zoveel, dat ik als voorzitter van STIEL afscheid moet nemen. Drie jaar voorzitterschap hebben mij laten zien dat industrieel erfgoed het bewaren waard is, omdat het herinnert aan de (soms letterlijke) zwarte kant van de geschiedenis. Ik heb het eer gevonden om uw voorzitter te zijn. Binnenkort zal STIEL melden wie mij opvolgt.
Hans Vollaard

STIEL WIL BEHOUD VAN LAATSTE WACHTERSWONING
Aan de Haagweg, met de huisnummers 8 en 10, staat tussen de voormalige Ambachtsschool (zie STIELZ nr. 1, maart 2006) en de spoorlijn de dubbele overwegwachterswoning uit 1878. Deze is gebouwd tijdens de aanleg van de spoorlijn Leiden - Woerden, die op 14 oktober van dat jaar officieel in gebruik werd genomen. Het is de enige die na 130 jaar nog over is van 13 soortgelijke woningen, en volgens sommigen het enige nog in vrijwel oorspronkelijke staat overgebleven gebouw langs deze spoorlijn. STIEL heeft op 19 maart jl. aan B. en W. gevraagd, dit gebouw als beschermwaardig op te nemen in de gemeentelijke monumentenlijst.

HEMA LEIDEN 70 JAAR
Op 20 augustus 1937, twee uur ’s middags, vond de feestelijke opening plaats van het Leidse filiaal van de N.V. Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam, kortweg de Hema. Bij gelegenheid van de viering van (ruim) 70 jaar Hema in Leiden wordt er vanaf begin juli in het stadhuis en het stadsbouwhuis een kleine tentoonstelling gehouden, waarbij typische Hemaproducten en oud fotomateriaal zorgen voor een feest der herkenning. Ter gelegenheid van dit lustrum sprak Stielz met een drietal oud-werkneemsters van de Hema.

LEIDSE WATERTOREN OP WEG NAAR HERBESTEMING
De Leidse watertoren, honderd jaar geleden gebouwd, lijkt op weg naar een nieuwe bestemming. De gemeente, eigenaresse van de toren, heeft een ideeënprijsvraag gelanceerd, die een goed ontwerp voor herbestemming moet opleveren. Opmerkelijke voorwaarde: de toren moet in de toekomst geheel of ten dele toegankelijk zijn voor het publiek. De toren zou dus een nieuwe bestemming kunnen krijgen als restaurant, galerie of uitkijktoren.

VERBOD OP BUITENNERING HIELD OEGSTGEEST EN LEIDERDORP GROEN
Zo'n vier eeuwen lang wist het stadsbestuur van Leiden met medewerking van het gewest Holland te voorkomen dat zich buiten de stadswallen in de aanpalende gemeenten een concurrerende nijverheid zou ontwikkelen. Dit artikel bespreekt motieven en gevolgen van dit verbod op de zogeheten buitennering. Dit Leidse regionaal anti-industrieel beleid speelde zich af in de late middeleeuwen en de nieuwe tijd tot circa 1800.

© Stichting Industrieel Erfgoed Leiden