Logo Stiel
Industrieel Erfgoed in Leiden

STIEL

STIELZ 2007 - nummer 2 - juni

STIELZ 2007 - nummer 2 - juni

Inhoud van dit nummer:
pagina 3   Gesprek met Henk Budel
pagina 6   Wat STIEL bereikt heeft en wat niet
pagina 9   'Een schaap in wolfskleren'
pagina 12   De jaren van STIEL, een overzicht
pagina 17   STIEL's eersteling: gemaal De Vereeniging
pagina 18   Uit Leiden en de regio I
pagina 19   Register artikelen Stielz
pagina 27   Index bedrijfspanden
pagina 30   Uit Leiden en de regio II

Redactioneel
U blijft van ons horen! - "De erfgoedmakelaar heeft ook een locomotiefloods in de aanbieding", meldde het NRC Handelsblad begin mei van dit jaar over commerciële bemiddeling bij hergebruik van (industriële) Rijksmonumenten. En een paar dagen later berichtte het Leidsch Dagblad over het plan van een architectenbureau en projectontwikkelaar om kassen in Roelofarendsveen te verbouwen tot starterswoningen. Anno 2007 is hergebruik van industrieel erfgoed dus goede business. Voorheen werd voorgespiegeld alsof historisch verantwoord hergebruik van industriële objecten alleen maar geld kost. Gelukkig is dat idee de afgelopen dertig jaar veranderd. Zonder meer slopen van industrieel erfgoed komt steeds minder vaak voor. Daarmee kunnen mensen in eigen stad en streek blijven zien wat hun historische achtergrond is. Zeker in Leiden heeft industrie een zware stempel gedrukt op de samenleving – iets om in deze rijke tijd niet zomaar te vergeten.
De oprichting van STIEL twintig jaar geleden was een teken dat ook in Leiden en omstreken hergebruik van industrieel erfgoed aandacht kreeg. Vervolgens heeft STIEL meegeholpen hergebruik te bevorderen. Dat kon niet zonder de vasthoudendheid van alle STIEL-bestuursleden informatie te verzamelen die vervolgens nodig was om besluitvormers en projectontwikkelaars te overtuigen van de waarde van industrieel erfgoed. Toegankelijke kennis over industrieel erfgoed is belangrijk voor een publiek draagvlak. Daarvoor is en blijft dit blad STIELZ van grote waarde. Ik mag daarom met gepaste trots dit jubileumnummer inluiden.
De nieuwe secretaris Jan Willem Wesseldijk zet zich nu in om die kennis ook via het Internet te verspreiden. Hij volgt Joop Gijsman op die de afgelopen zeven jaar naast zijn penningmeesterschap ook het secretariaat op zich had genomen. Daar zijn we hem zeer dankbaar voor. Het lintje dat hij bij Koninginnedag kreeg, was meer dan verdiend. De afgelopen jaren is het STIEL-bestuur al redelijk vernieuwd. STIEL blijft zich echter als vanouds inzetten om historisch verantwoord hergebruik van industrieel erfgoed te bevorderen. Een van de belangrijkste dossiers van de afgelopen twintig jaar is het Meelfabriek-complex geweest. Dat zal het waarschijnlijk voorlopig wel blijven – de uitwisseling van gedachten duurt voort. Daarnaast staan de eerstkomende jaren in het teken van projecten om de bewustwording van de waarde van industrieel erfgoed op peil te houden, zowel via STIELZ en de website, als via educatieve projecten in samenwerking met andere instellingen en organisaties in de stad. U zult dus van ons blijven horen!
Hans Vollaard

OPRICHTER EN EREVOORZITTER HENK BUDEL: 'LEIDEN ZOU ER ANDERS UITZIEN ZONDER STIEL'
Voorschoten - Buiten valt de eerste sneeuw van de winter in trage vlokken, binnen vertelt Henk Budel hoe hij aankijkt tegen het STIEL van nu, de Leidse organisatie voor industrieel erfgoed, die hij zelf twintig jaar geleden heeft opgericht. Dat gebeurde na een vakantiereis naar Engeland, waar hij kastelen en kathedralen als bezienswaardigheden inruilde voor heuse industrielandschappen. Nu, in het jaar 2007, verhaalt hij daarover met een aanstekelijk enthousiasme.
Budel, vele jaren de gelouterde voorzitter van de Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL), zegt met overtuiging over de organisatie van vandaag: "Ik kijk er op afstand met veel genoegen naar. Het is goed om te zien hoe zoiets zich voortzet, om te zien dat het levensvatbaar is. Dat is een heel plezierig gevoel." Hij herinnert eraan dat er ook nieuwe activiteiten zijn gekomen, zoals de uitgaaf van een kalender, een boekje over winkelpanden. En verder vindt hij dat de organisatie, waarvan hij nu erevoorzitter is, een taak heeft voor nu en voor de toekomst.

IN DE PERIODE 1987 - 2007 : WAT STIEL BEREIKT HEEFT EN WAT NIET
De redactie van STIELZ heeft mij verzocht in dit jubileumnummer te willen aangeven wat STIEL in de afgelopen twintig jaar van haar bestaan nu "werkelijk heeft bereikt". Dat lijkt eenvoudiger dan het is. In de eerste eigen publicatie van STIEL uit 1990, Leids Fabrikaat I, staat in één zin de essentie weergegeven van wat de oprichters van STIEL voor ogen stond. STIEL houdt zich bezig met het Leidse industriële verleden door "enerzijds zoveel mogelijk documentatie te verzamelen over 'industriële monumenten' in en rondom Leiden en anderzijds te wedijveren voor een verantwoord behoud van dit soort monumenten". Uit de eerste folder van STIEL blijkt waaraan verder gedacht werd: stadswandelingen, excursies, tentoonstellingen, publicaties en contacten met uiteenlopende (behouds-)instanties. STIEL wilde kortom veel, heeft ook inderdaad in de loop van haar bestaan dit alles en nog veel meer gedaan, teveel zelfs om in een kort artikel op te noemen. Maar hoe bepaal je nu of de doelen uit het begin bereikt zijn?

FRED SENGERS EX-VOOR ZITTER (2000-2005): 'STIEL IS EEN SCHAAP IN WOLFSKLEREN'
De Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL) is na zijn activistische beginfase een invloedrijke partij in het Leidse geworden. Om die positie te behouden, staat de belangenorganisatie voor een uitdaging om op een andere, eigentijdse manier vrijwilligers aan zich te verbinden, zegt oud-voorzitter Fred Sengers.

DE JAREN VAN STIEL
DE JAREN VAN STIEL geeft een globaal overzicht van voor de organisatie belangrijke feiten en gebeurtenissen, zoals die zich voordeden in de periode 1986 tot 2007. Meer dan twintig jaar, dat klopt. De officiële oprichting van de Stichting Industrieel Erfgoed Leiden vond plaats op 27 mei 1987, maar ook in 1986 waren er activiteiten door de voorganger van STIEL, de Werkgroep Industrieel Erfgoed Leiden (WIEL). Ook tien jaar geleden verscheen in het jubileumnummer van het Stielz van toen een dergelijk overzicht, toen onder de titel Kalendarium tien jaar Stiel. Bij de samenstelling van deze tekst is gebruikt van dat overzicht, samengesteld door Eric Jan Weterings, toen eindredacteur van het blad van de stichting.

STIEL'S EERSTELING: GEMAAL 'DE VEREENIGING'
Veel treinreizigers op het baanvak Leiden-Den Haag kennen het onooglijke gebouwtje met het opschrift 'De Vereeniging' , dat – overdekt met graffiti – op slechts een meter of tien van de spoorlijn ligt. Het pandje op de grens van Voorschoten en Leidschendam is een oud gemaal, dat vanaf 1877 lange tijd de waterhuishouding van de omringende vier polders heeft geregeld. Het is ook het eerste industriële monument dat door toedoen van Stiel's voorganger Wiel op een monumentenlijst terechtkwam. Stiel’s eersteling zou je kunnen zeggen. In april 1987 vroeg de werkgroep B. en W. van Voorschoten het gebouw van het poldergemaal 'De Vereeniging' op de plaatselijke monumentenlijst te zetten. En in september van dat jaar besloot het gemeentebestuur van Voorschoten het gemaal de gevraagde beschermende status te geven.

Uit Leiden en de regio I
LISSE – Dit jaar is het 350 jaar geleden dat de trekvaart tussen Haarlem en Leiden werd gegraven. Ter gelegenheid daarvan is van 12 mei tot en met 30 september de expositie 'Blauwe ader van de Bollenstreek, 350 jaar Haarlemmertrekvaart-Leidsevaart' te zien in museum De Zwarte Tulp in Lisse.

Uit Leiden en de regio II - KANS VOOR PEPERBUS
De oproep van STIEL om de Peperbus, de oude trafozuil die eens het Vrouwenkerkhof sierde, te redden van de ondergang is niet zonder resultaat gebleven. Bij de plannen voor een grote opknapbeurt van het Vrouwenkerkhof zal worden bekeken of de oude trafozuil wellicht herplaatst kan worden, aldus het Leidsch Dagblad.
Ook hebben zich twee gegadigden gemeld voor de trafozuil, die zich nu in deplorabele toestand op het terrein aan de Groenoordstraat bevindt. Meeuwenoord, eigenaar van een steen- en bestratingsbedrijf in Noordwijkerhout, wil de Peperbus opknappen. Misschien is er een plaatsje voor te vinden in Noordwijkerhout. Verder heeft het openluchtmuseum aan het Valkenburgsemeer belangstelling voor de oude trafozuil.
Het is nog niet duidelijk geworden of de eerste eigenaar van de zuil, energiebedrijf Nuon, jaren geleden de Peperbus heeft overgedragen aan de gemeente Leiden. Volgens STIEL is dat het geval.

© Stichting Industrieel Erfgoed Leiden