Logo Stiel
Industrieel Erfgoed in Leiden

STIEL

STIELZ 2006 - nummer 2 - juli

STIELZ 2006 - nummer 2 - juli

Inhoud van dit nummer:
pagina 3   Leidse watertoren: onzekere toekomst
pagina 4   Dertig jaar 'gat in de Aalmarkt'
pagina 8   Afscheid van slagerij en delicatessenzaak De Roode
pagina 12   Opmerkelijk erfgoed

Redactioneel
Aandacht voor bedrijfsarchieven - Leiden heeft een rijk industrieel verleden. STIEL zet zich bijna twintig jaar in om dat te bewaren en verantwoord te laten herbestemmen. Belangrijk voor dat doel is om Leidenaren - politici, ondernemers, burgers en bestuurders – bewust te maken wat de waarde is van al die monumenten van industrie en techniek. Dit blad STIELZ dient daar bijvoorbeeld toe. En het Leids industrieel verleden lijkt een onuitputtelijke bron om uit te berichten. Er is er nog zoveel van niet beschreven. Denk alleen al maar eens de sporen die Leidse bedrijven al sinds de Middeleeuwen in de grond hebben achtergelaten in de vorm van vervuiling en verontreiniging – daar is een stevige serie aan te wijden.
Bodemsaneringsbedrijven hebben soms historici in dienst om in archieven te achterhalen of er op bepaalde plekken vervuiling en verontreiniging is te verwachten. Uit die archieven blijkt bijvoorbeeld een middeleeuwse smederij of een benzinestation op die plekken gevestigd waren en de bodem hebben bevuild. In de archieven is nog echter veel meer te vinden over het industriële verleden. De geschiedenis van bedrijven, vakbonden, vakscholen, actiegroepen en rijke industriëlen – noem maar op. Vooral bij jubilea zijn er al de nodige herdenkingsboeken en historische bedrijfsvideo’s verschenen. Archieven zoals het Regionaal Archief Leiden (RAL) herbergen echter nog veel materiaal dat nog onontgonnen is – van oude videobeelden tot boekhoudingen. Bovendien ligt veel materiaal nog ergens boven op de zolder van een oud-werknemer of het bedrijf. Vaak raakt juist dat laatste materiaal verloren bij verhuizingen. STIEL heeft laatst al eens met het RAL nagedacht hoe dat materiaal is veilig te stellen, en vervolgens ook toegankelijk te maken voor een breder publiek via tv-documentaires, radio-rapportages, websites, tijdschriftsartikelen en foto-boeken. Ideeën daartoe moeten nog worden verder uitgewerkt. Maar mocht u op zolder al iets interessants weten, schroom dan niet om dat aan de STIEL-werkgroep bedrijfsarchieven te melden.
Hans Vollaard

Leidse watertoren: onzekere toekomst
De Leidse watertoren aan de Hoge Rijndijk staat er wat verloren en verwaarloosd bij. Van echt verval kun je niet spreken, maar de toekomst van de bijna honderd jaar oude toren, eigendom van de gemeente Leiden en rijksmonument, is toch niet zonder zorgen. Een ijzeren wet wil dat een monument - en zeker een industrieel monument - het na korte of lange tijd aflegt wanneer een nieuwe bestemming voor het object uitblijft. En dat laatste is van toepassing op de Leidse toren, daterend van 1908 en de eerste in ons land met een skelet van gewapend beton.

Van Nelle-filiaal in 1976 gesloopt - Dertig jaar 'gat in de Aalmarkt'
In mei was het dertig jaar geleden dat er een gat viel in de Aalmarkt. Eind mei 1976 kwam het einde voor het filiaal van de firma Van Nelle, een gebouw in de stijl van de Nieuwe Zakelijkheid, in de zomer van 1927 neergezet tussen de historische bebouwing van de Aalmarkt. Het is een creatie van de architecten Brinkman en Van der Vlugt, die een jaar eerder faam hadden geoogst met de nieuwe Van Nelle-fabriek in Rotterdam, die zich in de loop der jaren heeft ontpopt als een topmonument van de architectuurstroming het Nieuwe Bouwen.

Geliefd bij tout Leiden en ver daarbuiten - Afscheid van slagerij en delicatessenzaak De Roode
Het begint een echte zeldzaaamheid te worden: winkels met enkel kwalitatief hoge, luxe en bijzondere levensmiddelen, winkels waar men met eigen verzoeken kan komen, winkels waar mensen kilometers voor omrijden. Het verdwijnen van Slagerij en Delicatessenzaak De Roode aan de Kraaierstraat is in Leiden en de verre omgeving voor velen als een bom ingeslagen. De laatste weken was het een komen en gaan van dankbare klanten, niet minder dan 1000 klanten bezochten de afscheidsreceptie, en ook voor Janneke en Dick de Roode valt het afscheid zwaar. Prijzenoorlogen en -stunters genoeg, voor de echte bourgondiër is het sinds vorig jaar in ieder geval íets minder genieten het leven.

Opmerkelijk erfgoed - Oude techniek en geloof in kloosterdorp Steyl
Oude techniek en de wereld van het geloof komen samen in het Limburgse kloosterdorp Steyl. In de nog niet zolang geleden gesloten kloosterdrukkerij bevindt zich een stoommachine van Duitse makelij, daterend van 1909. In deze aflevering van onze rubriek Opmerkelijk Erfgoed aandacht voor dit kloosterdorp en het industrieel erfgoed.

© Stichting Industrieel Erfgoed Leiden