Logo Stiel
Industrieel Erfgoed in Leiden

STIEL

Archief

De markante toren op de hoek van de Kaiserstraat wordt gesloopt ondanks pogingen van diverse zijden om het te behouden. Er lagen zelfs van bevriende zijde diverse plannen en een financiering klaar om het pand opnieuw in te delen en te hergebruiken als studentenflat, appartementen en zelfs een hotel werd voorgesteld. De universiteit besliste anders onder het mom van de slechte staat van het gebouw. Jammer.

De Van der Klaauwtoren en de woonhuizen aan de Middelstegracht 14-18 zijn de winnaars geworden van de Jonge Monumenten Verkiezingen in Leiden tijdens de Open Monumentendagen van 10 en 11 september. Die verkiezingen waren georganiseerd door de Stichting Industrieel Erfgoed Leiden en de Historische Vereniging Oud Leiden, in samenwerking met de Gemeente Leiden, om meer aandacht te vragen voor architectuur in Leiden uit de periode na 1940. De prijsuitreiking vond afgelopen maandag plaats in het RAP Architectuurcentrum door de bekende restauratie-architect Bob van Beek.

In de categorie bedrijfspanden was de Van der Klaauwtoren van Rijksbouwmeester Gijsbert Friedhoff royaal de winnaar met 37% van de uitgebrachte stemmen.  De architectuur van het Onderzoeksinstituut Zernickedreef 10 van cepezed Architecten uit Delft (architecten Michiel Cohen en Jan Pesman) kreeg iets meer dan 20%.

Bij de woonhuizen/wooncomplexen waren de verschillen aan de top kleiner: de woningen aan de Middelstegracht  van architecte Mieke Rietveld waren de favoriet van bijna 32% van de stemmers, gevolgd door het blok van vijf panden aan het Kort Galgewater 12-16 van Ronald Knappers en Joost de Haan van VVKH Architecten met bijna 28%.

Behalve de Van de Klaauwtoren (55 jaar oud) zijn genoemde panden in de laatste twintig jaar totstandgekomen.

De Historische Vereniging Oud Leiden en de Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL) organiseren tijdens de Open Monumentendagen 2011, op 10 en 11 september a.s., de verkiezing van de mooiste 'jonge monumenten' in de stad, in samenwerking met de gemeente Leiden.

Leiden kent vele monumenten, vaak honderden jaren oud. Maar de stad kent ook veel ‘jonge’ monumenten, uit een recenter verleden.

Nu het dit jaar 50 jaar geleden is dat in Nederland de Monumentenwet van kracht is geworden, willen de Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL) en de Historische Vereniging Oud Leiden (HVOL) in samenwerking met de gemeente Leiden extra aandacht vragen voor jonge monumenten door de verkiezing van Leidse monumenten uit de periode vanaf 1940.

Uw nominaties gevraagd voor 10 jonge monumenten, uit de periode 1940 -2000

Op dit moment is er in Nederland veel aandacht voor de zogenaamde wederopbouwarchitectuur. Deze periode definiëren we als de periode van 1940 tot 1970, toen nieuwe technieken in de bouw hun intrede deden. Uit deze periode worden nu panden als monument aangewezen. Omdat onze aandacht ook uitgaat naar de periode tot de eeuwwisseling betrekken wij in het onderstaande project de totale periode 1940-2000.

STALDe bijzondere schoenmakerij in de Bakkersteeg waar sinds 1937 het bedrijf van de heer Zierikzee was gevestigd en dat na zijn dood in 1992 is overgenomen en voortgezet door andere schoenmakers dreigt nu op korte termijn voorgoed verloren te gaan.

Op donderdag 10 februari om 17 uur wordt in het Volkshuis aan de Apothekersdijk een fototentoonstelling over Leidse ambachtslieden geopend. Het is een tentoonstelling die zich over verschillende locaties in de stad uitstrekt en ook nog eens regelmatig wordt gewisseld.

Nieuwe bestemming voor historisch bloembollenbedrijf

HILLEGOM - De ontwikkelingsmaatschappij BOEi heeft de historische gebouwen van Kwekerij Veelzorg aan de Hillegomse Stationsweg gekocht. Het monumentale bloembollenbedrijf van J.H. Veldhuyzen van Zanten Azn. B.V zal de komende jaren een nieuwe bestemming krijgen. Daarover heeft BOEi een intentieovereenkomst gesloten met de gemeente Hillegom.

De voormalige bloembollenkwekerij Veelzorg en het exportbedrijf liggen al sinds 1822 aan de Stationsweg 129-131 in Hillegom. Op het terrein staan diverse waardevolle bollenschuren uit verschillende perioden: een hyacinten-holkamer (1906), een bollenschuur met lattenloods (1928), het kantoor (1850) en de kwekerswoning Vredehof (1896).

BOEi nieuwe eigenaar
Vijf generaties teelden er aanvankelijk aardappelen en groenten, vanaf 1850 vooral tulpen, hyacinten en narcissen. Het bedrijf heeft geen opvolger, maar de laatste eigenaar, A.J.H. Veldhuyzen van Zanten, kon het niet over zijn hart verkrijgen het historisch erfgoed te slopen of aan zijn lot over te laten. Alle gebouwen zijn nog in de staat waarin ze waren toen het bedrijf in 1990 zijn deuren sloot.

In de afgelopen jaren heeft Veldhuyzen van Zanten geprobeerd een nieuwe bestemming voor de bollenschuren te vinden. Sinds 2008 wordt daarbij samengewerkt met BOEi, een non-profit organisatie die als doelstelling heeft: het behoud van industrieel erfgoed door herbestemming. Op 31 december 2010 heeft Veldhuyzen van Zanten alle gebouwen, behalve de villa, voor het symbolische bedrag van één euro overgedragen aan BOEi. Daarbij heeft BOEi de verplichting op zich genomen de historische gebouwen te restaureren en deze een nieuwe functie te geven. BOEi is erg onder de indruk van het genereuze gebaar dat de heer Veldhuyzen van Zanten maakt. Dit authentieke bollencomplex is heel bijzonder en zeer zeldzaam.

Woonbestemming voor de grote bollenschuur

Hartevelt-complexZorgelijk is de situatie rond de verbouwing van de panden van het Hartevelt-complex aan de Langegracht. Het is de bedoeling dat bij de op stapel staande verbouwing van dit complex, een gemeentelijk monument, in het midden van de voorgevel, het raam vervangen wordt door een hoge deur en de bestaande (te lage) deuren door glas. Stiel heeft tegen deze verminking ernstig bezwaar gemaakt maar de Ark vond het merkwaardigerwijs allemaal goed. Stiel gaat in beroep.

Van der KlaauwtorenUit de op 1 februari 2010 gepubliceerde bouw- en sloopvergunning voor het gebied rond de Sterrewacht blijkt dat de plannen voorzien in de bouw van dertig woningen, een parkeergarage en een toren met appartementen. Een aantal van de huidige gebouwen zal worden gesloopt. Daartoe behoort ook de Van der Klaauwtoren aan de Kaiserstraat, waarin vroeger de biologische laboratoria van de Leidse universiteit waren gehuisvest. Van der Klaauw was hoogleraar-directeur in de algemene zoölogie van 1934 tot 1959.

Stiel richt zich vooral op het behoud van de Van der Klaauwtoren en heeft daarvoor monumentenbescherming aangevraagd. Het pand kent geen vaste binnenmuren en kan uitstekend ingericht worden voor appartementen, studentenkamers, hotelkamers en wat al dan niet meer.

Na een eerste succesvolle inzameling biedt De Lakenhal u opnieuw de kans uw favoriete 3 oktober-moment te delen met het museum. Afgelopen april gingen vele Leidenaren u voor, zij brachten leuke verhalen en unieke objecten en foto's mee.Heeft u ook een tastbare herinnering of een persoonlijk verhaal over 3 oktober? Kom dan zondag 12 september naar De Lakenhal. Uw herinnering maakt kans om deel uit te maken van de grote overzichtstentoonstelling over 3 oktober, in het najaar van 2011. Op 12 september maken wij graag een foto van u met uw herinnering. Als dank krijgt u deze foto cadeau en wordt u uitgenodigd voor de opening van de tentoonstelling.

12 september 2010, van 12.00 tot 16.00 uur

Museum De Lakenhal biedt alle inwoners van Leiden en iedereen die wel eens 3 oktober vierde de kans hun favoriete 3 oktober-moment te delen met het museum. In het najaar van 2011 opent de grote tentoonstelling Leidens Ontzet, van Vrijheidstrijd tot Volksfeest en De Lakenhal is op zoek naar bijzondere verhalen en tastbare herinneringen.

Els van Eijck, voorzitter 3 October Vereeniging, foto Marc de HaanZondag 25 april is iedereen van harte welkom om met een verhaal of voorwerp naar het museum te komen. Heeft u nog die foto, genomen in de schiettent, of het knuffelbeest dat de hoofdprijs was? De Lakenhal neemt u graag met uw herinnering op de foto. Als dank krijgen alle deelnemers de foto en een uitnodiging voor de tentoonstelling cadeau.

Al meer dan 430 jaar wordt het Beleg en Ontzet van Leiden op 3 oktober herdacht. Met de oprichting van de '3 October Vereeniging' in 1886, kreeg de viering een uitbundig karakter. Nergens in Nederland wordt een historische herdenking zo intensief beleefd als in Leiden. Daarom is de Lakenhal zo benieuwd naar de belevenissen en herinneringen aan deze uitzonderlijke dag. Deze verhalen en herinneringen maken kans deel uit te maken van de tentoonstelling.

Liep u ooit mee met de Taptoe op 2 oktober of deed u mee aan de uitdeling van haring en wittebrood, de reveille, de koraalzang, de grote optocht en de kermis? Kom dan op 25 april tussen 12.00 en 16.00 uur naar De Lakenhal.

muur reclamesTer gelegenheid van het tienjarig bestaan van de Stichting Tekens aan de Wand, is er een jubileumbijeenkomst in Leiden op vrijdag 20 november 2009 vanaf 13.30 uur in de Tuinzaal van De Burcht, Burgsteeg 14 in Leiden.

Het programma luidt:

13.30 : Aankomst, koffie/thee
14.00 : Welkom en opening door Joop Gijsman, bestuurslid Stiel en presentatie: Muurschilderingen in Leiden, vroeger en nu
14.20 : Jubileumtoespraak door Peter Nijhof, voorzitter Tekens aan de Wand
14.30 : Stappenplan voor verantwoorde restauratie van geschilderde muurreclames, Wendy Schoenaker, restaurateur/bestuurslid Tekens aan de Wand
15.00 : De man van Deventer, restauratie voor een bijzondere muurreclame, Ruud Johannes, Stichting Industrieel Erfgoed Deventer (SIED)
15.20 : Film Bergen op Zoom over restauratie van Miss Blanche-reclame (2008)
15.30 : Uitwisseling nieuws, ervaringen & actualiteiten
15.45 : Wandeling langs Leidse muurschilderingen o.l.v. STIEL
16.30 : Napraten met een drankje bij Scheltema, Oude Singel/Marktsteeg 1

PRAKTISCHE ZAKEN

- Van de deelnemers wordt bijdrage in de kosten gevraagd van Euro 5,00.
- Drankjes na afloop zijn voor eigen rekening

De Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL) en de Dirk van Eck-Stichting presenteren:

Te jong om te bewaren? (Industriėle) Wederopbouwarchitectuur in Leiden, 1940-1965

Donderdagavond 5 november vanaf 20.00 uur organiseren de Dirk van Eck-Stichting en STIEL een speciale avond met twee lezingen over de naoorlogse wederopbouwarchitectuur in Leiden. De avond wordt gehouden in de Tuinzaal van Sociėteit de Burcht, Burgsteeg 14 te Leiden en is gratis toegankelijk.

Leon de Laat, stedenbouwkundige, opent de avond met een lezing over de Leidse wederopbouwarchitectuur in periode 1945-1965. In zijn verhaal zal hij ingaan op het dilemma tussen stedelijke vernieuwing en het behoud van historische waarden bij de herstructurering van de naoorlogse gebieden in Leiden. Er staat namelijk veel te gebeuren in Zuid-West, de Willem de Zwijgerlaan, het Morskwartier en de Leeuwenhoek. Moet de gemeente voorkomen dat alle geschiedenis wordt weggepoetst?

De tweede helft van de avond houdt professor Fons Verheijen, architect, een lezing over ingenieur Thijs Schutte en zijn rol in de industriėle wederopbouwarchitectuur in Leiden. Ingenieur Schutte ontwierp in Leiden namelijk heel wat kenmerkende naoorlogse bedrijfsgebouwen. Bekende voorbeelden zijn De Leidse Spaarbank, de Rotogravure, Clos en Leembruggen, de vele uitbreidingen aan de Meelfabriek, waaronder de opvallende S-dakopbouw, de Kamer van Koophandel, het karakteristieke gebouw van de Leidse Duinwater Maatschappij aan de ingenieur Driessenstraat (genomineerd voor de sloop), Fasson en Brill aan de Lammenschansweg, de nieuwbouw bij het Kamerlingh Onnes laboratorium en het markante en inmiddels verdwenen gebouw van de Leidse vuilverbranding.

Na afloop is er gelegenheid tot discussie met de sprekers en napraten onder genot van een kopje koffie/thee of een drankje.

Deze lezingenavond is alweer de vierde gezamenlijk georganiseerde activiteit van de Dirk van Eck-stichting en de Stichting Industrieel Erfgoed Leiden waarin sociale en economische geschiedenis en industrieel erfgoed in samenhang worden belicht.

Op 12 augustus vindt de laatste activiteit in het kader van de tentoonstelling over de Wederopbouw in Leiden plaats.

Er worden films vertoond uit de Wederopbouwperiode, die grofweg liep van 1940-1970. Arjan Honkoop van de Dirk van Eck-Stichting is in zijn archief gedoken en stelt speciaal voor de avond een programma samen. Voorafgaand aan de films, zal Leon de Laat vertellen hoe de gemeente Leiden omgaat met de herstructurering van wijken uit deze periode.

Nu de herstructurering van de vooroorlogse gebieden is afgerond, zijn de gebieden van na de oorlog aan de beurt. Leiden Zuid-West, de Willem de Zwijgerlaan, het Morskwartier en Leeuwenhoek: er staat een hoop te gebeuren. Maar hoe kunnen we eigentijds bouwen zonder onze geschiedenis weg te poetsen? Leon de Laat, senior stedenbouwkundige bij de Gemeente Leiden, gaat op persoonlijke titel in op dit dilemma.

Na de pauze worden films vertoond onder de noemer 'Wederopbouw in Beweging'. De wederopbouw was meer dan alleen slopen en bouwen. Ook was het dagelijkse leven aan het veranderen. De schaarste verdween langzaam en de grotere welvaart begon het straatbeeld te beïnvloeden. De kleding ging meer met de mode mee, er kwamen meer auto's op straat en ook nieuwe dingen zoals de brommer doken op. Door de Marshallhulp kreeg de 8 mm film in Nederland vaste grond onder de voeten. Het  was eenvoudiger en goedkoper geworden om als huisvader filmpjes te gaan maken. Filmpjes van de familie, van je buurt maar ook van de stad. Gelukkig zijn een aantal van deze filmpjes bewaard gebleven en kunnen we ook nu nog zien hoe rustig het was op straat ter hoogte van de nieuwe sterflat. Of dat er nieuwe 'hoven' met flats werden gebouwd in Leiden Noord en de nieuwe brede Wilhelminabrug over de Hoge Rijndijk werd aangelegd.

Arjan Honkoop heeft een programma samengesteld met onder andere delen van amateurfilms die niet bewerkt zijn met commentaar en muziek. Vaak is het ruw materiaal dat niet eerder vertoond is bij andere filmvoorstellingen van de Dirk van Eck-Stichting. Het is een uitgelezen kans om de sfeer van wederopbouw, horend bij de tentoonstelling die tot 23 augustus in het RAP loopt, op te snuiven.

Omdat het aantal zitplaatsen beperkt is, is het raadzaam tijdig aanwezig te zijn.

Datum: 12 augustus 2009
Locatie: RAP Architectuurcentrum
Adres: Nieuwstraat 33, Leiden
Zaal open: 20.15 uur
Aanvang: 20:30 uur
Entree: gratis

ClusiusgebouwZoals gemeld in Stielz 2009-1 is de universiteit bezig het gebied aan de Wassenaarseweg opnieuw in te richten en te hergebruiken en nieuwbouw te plegen.ClusiusgebouwOok met Stiel worden de plannen doorgesproken want we vinden de ensemblewaarde van het medische dorp van belang en daarbinnen ijveren we voor het behoud van de kunstwerken van Lex Horn in en aan het Clusiusgebouw (zie afbeelding), waarvan die in het trappenhuis niet verplaatsbaar zijn en mogelijk verloren gaan. Het trappenhuis in zijn geheel inpassen in een te ontwerpen gebouw zou het beste zijn. Ook pleit Stiel voor het behoud van (de bouwmassa van) de collegezalen. In het gebied staat het Gortergebouw en de gebouwen van Anatomie, Pathologie, Fysiologie en het Clusiuslaboratorium. We zijn benieuwd.

De Rijksdienst voor de Monumentenzorg verandert weer van naam. Kortgeleden was het gewijzigd in Rijksdienst voor Archeologie Cultuur en Monumenten, kortweg RACM, nu wordt het Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Ook verhuist in mei 2009 de dienst van het monumentale pand in Zeist naar een ultramodern glasgevelgebouw in Amersfoort met als adres Smallepad 5, 3811MG Amersfoort. (Postbus 1600, 3800 BP Amersfoort, tel. 033 4217421).

Ook de website en het e-mailadres wijzigen in resp. Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. en www.cultureelerfgoed.nl. Monument komt niet meer voor in gebouw en naam, een smal pad?

Muziekcentrum MarktsteegEen aantal voorstellen voor de inrichting van het toekomstige muziekcentrum De Nobel werden donderdag 9 april gepresenteerd in het Scheltema. Een drietal varianten werden getoond en toegelicht voor een gehoor van bewoners en organisaties zoals LVC en Stiel.

U kunt het allemaal vinden op www.leiden.nl onder projecten en daarna onder De Nobel.

schoorsteen grofsmederijTer herinnering aan de Grofsmederij, zie het artikel in ons tijdschrift Stielz 2009-1, staan in het Ankerpark nog een groot anker en het onderstuk van de schoorsteen van de toenmalige fabriek. Het zijn nog de enige zichtbare herinneringen aan dat machtige bedrijf naast namen als Ankerpark en Kettingstraat. Helaas is het deel van de schoorsteen ernstig in verval zoals bijgaande foto laat zien. Reden voor Stiel om er een brief aan te wijden.

School voor Zeevisvaart te KatwijkDe Stichting Leefbaar Katwijk vraagt in een brief van 28 maart 2009 aan het College van Katwijk het pand gelegen aan de Sluisweg 98 te Katwijk aan Zee, beter bekend als de School voor Zeevisvaart, aan te wijzen als gemeentelijk monument en op de gemeentelijke monumentenlijst te plaatsen.

Er is hier sprake is van een gebouw uit de wederopbouwperiode dat specifiek ontworpen en gebouwd is ten behoeve van het visserijonderwijs. Het pand verkeert vrijwel in zijn oorspronkelijke staat, ook al is de toren incompleet.

Van 1909 tot 1953 werd het visserijonderwijs gegeven in een school aan de Burgersdijkstraat. Vanwege het toenemende aantal leerlingen dat destijds het visserijonderwijs wilde volgen werd het gebouw te klein en begon men in 1952 met de bouw van de huidige school aan de Sluisweg. Deze werd in 1953 in gebruik genomen inclusief een model stuurhut met bedieningspaneel. De opleiding voor het visserijbedrijf is er nog steeds in gevestigd.

Het verzoek is des te dringender omdat er plannen zijn om het gebouw te slopen.

STIEL is door de belastingdienst erkend als Algemeen Nut Beogende Instelling, een zogenaamde ANBI. Dat houdt in dat donaties en giften voor onze stichting kunnen  afgetrokken van uw belastbaar inkomen mits u natuurlijk voldoet aan een minimum van 1 en een maximum van 10 % aan giften.

Het Leiderdorps Museum is verhuisd naar Van Diepeningenlaan 110 d, 2352 KA Leiderdorp. Vrijdag 27 maart wordt geopend met een tentoonstelling over Archeologie. Aangezien in het gebouw ook de bibliotheek is gevestigd lopen er veel mensen binnen. Men probeert zo veel mogelijk op dezelfde openingstijden ook het museum open te houden. Daarvoor zijn door de week veel vrijwilligers nodig. Het weekend zal het museum dan niet meer altijd open zijn. Voor informatie zie www.leiderdorpsmuseum.nl.

Het bouwbesluit geeft in artikel 1:12 gemeenten de mogelijkheid dat wijzigingen aan rijksmonumenten niet hoeven te voldoen aan nieuwbouweisen. In de praktijk wordt echter dit artikel weinig gebruikt omdat gemeentebesturen daar of niet aan willen meewerken of hun bevoegdheid, waar het gaat om veiligheidsbeleid, hebben gemandateerd aan de brandweer. En die wil daar meestal geen rekening mee houden. De Rijksgebouwendienst werkt aan een rapport om dit probleem aan de orde te stellen. De RACM denkt daar samen met onder andere de Vereniging van Nederlandse Gemeenten over mee.

Bij de Rijksdienst Archeologie Cultuur Monumenten, kortweg RACM, is een Incidentenregister Cultureel Erfgoed opgezet waarin meldingen worden opgenomen van verwaarlozing van Rijksmonumenten. Ook diefstal, brand, wateroverlast, stormschade en verzakking worden daarin opgenomen. Stiel zal dat soort zaken doorgeven.

Opnieuw een herplaatsing. Na het weer opstellen van de Trafozuil op het Vrouwenkerkhof op 29 januari 2009, is ook de oude stadsklok weer herplaatst aan de Haven. Stiel heeft indertijd wat spullen gered uit de opslag van de SLF, de voorloper van Nuon. Het ingenieursbureau van de gemeente heeft de tweede klok, een dobbelsteenmodel, laten restaureren en gangbaar laten maken. Mooi dat het toch weer in de stad geplaatst werd. Een ander model, een driekanter, staat zoals bekend aan het eind van de Korte Mare. Een derde klok staat nog in onze opslag en wacht nog op restauratie. Wie weet!

"De Peperbus keert terug in het Leidse straatbeeld" stond er met grote letters in het Leidsch Dagblad van 13 augustus 1998. Donderdag 29 januari was het dan zover. Een grote vrachtwagen met de Trafozuil in onderdelen ploegde moeizaam door het zand van het Vrouwenkerkhof in restauratie. Onder toeziend oog van wethouder J.J.de Haan en bestuursleden van Stiel kwam het gevaarte verticaal te staan. Sjaak van de Geijn van de Smederij aan de Oude Varkenmarkt is nog de hele dag bezig geweest met de juiste plaatsing en het aanbrengen van de deuren en de kap. Het staat er nu weer keurig bij.

De Trafozuil kent een lange geschiedenis en dateert uit de tijd van de inrichting van het distributienet in Leiden. Dat net omvatte, grof gezegd, een hoogspannings- en een laagspanningsdeel. Een hoogspanningsdeel omdat daarmee de elektrische energie met de minste verliezen kon worden getransporteerd naar verdeelpunten in de onderscheiden laagspanningsnetten. In die verdeelpunten werden transformatoren opgesteld die de hoogspanning omzetten in de voor normaal gebruik geëigende laagspanning. Trafozuilen hebben nog tot 1985 dienst gedaan toen men overging op transformatorhuisjes. Tegenwoordig zijn deze huisjes ook weer een monument van bedrijf en techniek en vaak ook een Gemeentelijk monument.

Momenteel zijn er nu maar twee van deze Peperbussen in de stad. De zuil van het Rapenburg staat aan de Langegracht voor het kantoor van de Nuon. Veel zullen er wel niet komen want Jan Vellekoop, in 1998 hoofd Monumentenzorg deelde toen al mee: "grootschalige herplaatsing van de peperbussen zoals in Parijs (en in Amsterdam, Den Haag, Leipzig, Dresden) waar ze als reclamezuil gebruikt worden, hebben we al jaren geleden van de hand gewezen". Als reclamezuil is het onderhoud door wildplakken een probleem. In het buitenland wordt dat tegengegaan door een doorzichtige mantel eromheen, maar insmeren met vaseline is ook een mogelijkheid.

De Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie startte zopas op zijn website (www.vvia.be) met een kalender waarin allerhande activiteiten m.b.t. het industrieel en technisch erfgoed kunnen aangekondigd worden: studiedagen en congressen, geleide bezoeken en uitstappen, opendeurdagen, tentoonstellingen.
• op 13 december e.k. vindt in Brussel de Vlaams-Nederlandse Ontmoetingsdag voor Industriële Archeologie plaats, met als thema 'Herbestemming van Industriële Panden';
• tijdens het verlengde weekend van 1-3 mei 2009 zal opnieuw de campagne 'Belforten van de Arbeid' georganiseerd worden die de fabrieksschoorstenen in de aandacht wil plaatsen. Deze actie vindt nu reeds in Vlaanderen en Noord-Frankrijk plaats, er wordt gehoopt dat ook andere landen w.o. Nederland zich in 2009 zullen aansluiten.
Mogen wij U vragen deze data nu reeds in Uw agenda te reserveren?

Via de pagina Verkoop kunt u vanaf heden publicaties van Stiel bestellen.

De Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL) en de Dirk van Eck-Stichting presenteren:

Kinderarbeid in schijnwerpers

Kinderarbeid was een groot probleem in de Leidse fabrieken. De bekende schrijver J.J. Cremer klaagde in 1863 de misstanden aan. Stichting Industrieel Erfgoed Leiden en de Dirk van Eck-stichting brengen onder de titel J.J. Cremer en de Leidse Fabriekskinderen zijn aanklacht nu opnieuw uit, met een hertaling en toelichting.

Kinderarbeid wordt nu vaak geassocieerd met de Derde Wereld. Nederland kent echter ook een geschiedenis van kinderarbeid. Daarin speelde de Leidse industrie een prominente rol. Op 7 maart 1863 droeg de schrijver J.J. Cremer zijn aanklacht tegen kinderarbeid in de Leidse wolspinnerijen voor, die onder de titel Fabriekskinderen is gepubliceerd. Mede door deze publicatie kwam het bekende kinderwetje van de liberaal Samuel van Houten in 1874 tot stand, waarmee een verbod op fabrieksarbeid door kinderen onder de twaalf jaar van kracht werd.

Ook al is kinderarbeid onlangs opgenomen in de landelijke historische canon, het is een nog weinig belicht onderwerp. Exact 145 jaar na de voordracht door J.J. Cremer brengen Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL) en de Dirk van Eck-stichting daarom de tekst daarvan opnieuw uit, met een hertaling naar hedendaags Nederlands door Korrie Korevaart (Universiteit Leiden). De Leidse stadshistoricus Cor Smit licht uitgebreid de achtergronden toe van de strijd tegen kinderarbeid in Nederland en de rol van J.J. Cremer daarin. De rijk geïllustreerde bundel J.J. Cremer en de Leidse Fabriekskinderen komt uit bij Primavera Pers Leiden.

Op vrijdag 7 maart 2008 17h00 neemt de liberaal Rogier van der Sande, oud-wethouder van Leiden en vice-voorzitter van de landelijke VVD, een eerste exemplaar van de bundel in ontvangst. Cor Smit zal bij de presentatie van de bundel stilstaan bij kinderarbeid toen en nu. De presentatie vindt plaats in het Scheltema-complex, Marktsteeg 1, te Leiden.

"De rijke Leidse geschiedenis is de ultieme uitnodiging om een historische canon te schrijven" zo laten Hans Blom (voorzitter Vereniging Oud Leiden), Rudi van Maanen (voormalig stadsarchivaris) en Cor Smit (stadshistoricus) weten. Namens een op initiatief van burgemeester Lenferink gevormde commissie, waarin ook Joost Bleijie (Centrummanager / stadshistoricus) Ariela Netiv (directeur Regionaal Archief Leiden) en Jori Zijlmans (conservator Stedelijk Museum De Lakenhal) zitting hebben, hebben zij een ontwerp voor een Leidse Historische Canon geschreven. In deze Leidse canon wordt de geschiedenis van de stad neergelegd, van de tijd der Romeinen met het fort Matilo tot aan de komst en uitbreiding van het Biosciencepark. Alvorens dit ontwerp definitief te maken, nodigen zij de Leidse bevolking uit met hen over dit ontwerp te discussiëren.

"Een canon maak je niet alleen met een paar gepassioneerde Leidse historici", zegt Blom. "Ik kan me voorstellen dat veel Leidenaren niet alleen willen weten wat er wél en wat er niet in de canon terecht zal komen, maar tevens willen meepraten over de uiteindelijke inhoud". Blom geeft aan dat zowel het lezen van de Leidse Historische Canon alsook het reageren erop sinds deze week mogelijk is. "De conceptcanon kan vanaf heden gratis worden afgehaald op het stadhuis, het Stadsbouwhuis, de bibliotheken Merenwijk, Stevenshof en de Centrale in de stad, het Regionaal Archief Leiden aan de Boisotkade en Stedelijk Museum De Lakenhal".
De canon ook te lezen is op de website www.leidsecanon.nl.

De discussie zal, onder auspiciën van een achttal Leidse historische verenigingen en stichtingen, zowel mondeling als digitaal gevoerd kunnen worden. Op de genoemde website is het mogelijk een reactie te plaatsten op de inhoud van de canon. "We zijn erg benieuwd wat de Leidenaren van het concept vinden", aldus Blom. Daarnaast kunnen de Leidenaren in discussie met de samenstellers én met elkaar tijdens een drietal discussieavonden. "We willen graag het gesprek aan met de Leidenaren omdat het zo maar zou kunnen zijn dat we iets vergeten zijn of dat iets onderbelicht is gebleven" zo zegt Blom, die beklemtoont dat het een canon van alle Leidenaren moet worden. "Met alle input die we via de site en via de discussies zullen krijgen, zal nog voor de zomer de uiteindelijke Leidse Historische Canon worden opgesteld die logischerwijs op geen enkele Leidse boekenplank mag ontbreken". Presentatie van het eindresultaat is voorzien voor de herfst.

Uitnodiging discussieavonden:
De Leidse bevolking wordt uitgenodigd om op drie avonden haar mening over de concept- canon te geven. Deze avonden zijn op:
• Woensdag 27 februari van 20:00 tot 22:30 uur in BplusC, locatie Bibliotheek Merenwijk
• Woensdag 5 maart van 20:00 tot 22:30 uur in BplusC, locatie Bibliotheek Stevenshof
• Woensdag 12 maart van 20.00 tot 22.30 uur: slotdiscussie in het Scheltemacomplex

Woensdag 20 februari 2008 houdt de Vereniging Jan van Hout haar Algemene ledenvergadering met aansluitend lezing door Cor Smit over Strijd om kwaliteit. De geschiedenis van de volkshuisvesting in de regio Leiden.

Plaats: Regionaal Archief Leiden.

Aanvang vergadering 19.30 uur. Aanvang lezing 20.15 uur.

Nu politieke partijen in Leiden proberen een nieuw college van Burgemeester en Wethouders te vormen, adviseert Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL) om in diverse dossiers rekening te houden met monumenten van werk en techniek.

  • Er is discussie of er een muziekcentrum in het Nobel-complex aan de Marktsteeg zou moeten komen. De monumentencommissie heeft al in juni 2006 positief geadviseerd het complex op de monumentenlijst te zetten. STIEL verzoekt per brief aan het Leids College van B&W dat nu ook daadwerkelijk te doen. Het overweegt daarnaast een aanvraag voor de Rijksmonumentenstatus. Daarmee zou het pand voorlopig niet mogen worden aangepakt. Dat biedt de mogelijkheid te doordenken hoe het muziekcentrum of iets anders historisch verantwoord kan worden ingepast.
  • De bollenschuur aan de Morsweg 111 is een prachtig voorbeeld van het bloemrijke verleden van Leiden. De gemeente Leiden zou er daarom goed aan doen dit pand de monumentenstatus te verlenen, en het in de bouwplannen in te passen.
  • Buiten de singels zijn er nog meer bijzondere panden en objecten die de monumentenstatus verdienen. Het spoorweghuisje op het Haagwegterrein is er één van. Dat heeft mogelijk gevolgen voor de bouwplannen op dat terrein.
  • Op het terrein waar het archeologisch park in Roomburg zou moeten komen, staat nog een schoorsteen vlakbij de Vliststraat. Het zou een goede herinnering aan het kwekerijverleden zijn als de schoorsteen zou worden behouden.
  • STIEL merkt regelmatig dat bepaalde (industriële) Rijks- en gemeentemonumenten slecht onderhouden worden. Daarom dringt het bij de huidige gebruikers, bezitters en/of bewoners aan op zorgvuldiger onderhoud. Daarnaast heeft de gemeente zich op grond van haar eigen Erfgoednota ertoe verplicht ook handhavend op te treden. STIEL zal dat de gemeente Leiden nadrukkelijk onder de aandacht brengen.

STIEL heeft deze punten afgelopen weekend alle Leidse politieke partijen onder de aandacht gebracht.

Meer informatie is hierover te verkrijgen bij voorzitter Hans Vollaard (06 – 29016478) en penningmeester Joop Gijsman (071-5125877).

Vrijdagavond 7 december vanaf 19.00 uur presenteren de Dirk van Eck-Stichting en STIEL een speciale avond met twee historische lezingen over het personenvervoer per trekschuit en stoomtrein tussen Leiden en Haarlem. De avond wordt gehouden in de Tuinzaal van Sociëteit de Burcht, Burgsteeg 14 te Leiden en is gratis toegankelijk.

foto: Hielco Kuipers
foto: Hielco Kuipers

Carly Misset, mede-auteur van het boek "Blauwe ader van de Bollenstreek, 350 jaar Haarlemmertrekvaart-Leidsevaart", opent de avond met een lezing over de bewogen geschiedenis van één van de drukst bevaren trekschuitroutes uit de Gouden Eeuw: het traject Leiden - Haarlem. In haar verhaal zal zij aan de hand van prachtige afbeeldingen ingaan op het reizen per trekschuit en op de invloed die de aanleg van de trekvaart had op de ontwikkeling van de omliggende landerijen.

Leiden, gezicht vanaf de Korte Mare naar het noorden
Leiden, gezicht vanaf de Korte Mare naar het noorden, met aangemeerde trekschuiten. Op de achtergrond de Marepoort. Gekleurde pentekening, P.C. de la Fargue, ca. 1778. Coll. Regionaal Archief Leiden

De tweede helft van de avond vertelt Wim Wegman, auteur van het boek "Sporen, een zoektocht langs de resten van de Haarlemmermeerlijnen" over de verrassende vondsten bij zijn zoektocht naar overblijfselen van de verdwenen stoomtreinverbinding tussen Leiden, Hoofddorp en Haarlem. Daarbij zal hij zeker aandacht besteden aan de soms grappige, soms verdrietige, maar altijd gepassioneerde verhalen van de bewoners van de overgebleven spoorhuizen in dit gebied. Ook bij deze lezing zal zeer fraai beeldmateriaal te zien zijn.

Polychrome porseleinen kruik
Polychrome porseleinen kruik met een afbeelding van de Haarlemmertrekvaart met trekschuit, jaagpad en de gekroonde stadswapens van Leiden en Haarlem, ca.1740. Coll. Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden

Na afloop is er in de gezellige sfeer van de Tuinzaal gelegenheid tot napraten en het stellen van vragen onder genot van een kopje koffie of thee.

Uitzending over het Meelfabriekcomplex

In 1988 sloot het Meelfabriekcomplex na een eeuw de deuren. Vanuit dit markante gebouw aan de Zijl leverden Leidse werknemers jarenlang een fors aandeel van de Nederlandse meelproducten. Het Meelfabriekcomplex is vervolgens maar net aan de sloophamer ontsnapt, ook al herbergt het de nodige kunststukjes van Leidse architecten. Nu is de Meelfabriek nog een de weinige industriële complexen in een Nederlandse binnenstad. Op aanvraag van STIEL is het gehele Meelfabriekcomplex in 2000 tot Rijksmonument uitgeroepen. Nu is het hopen op een goede herbestemming, zodat het zich kan meten met de Van Nellefabriek in Rotterdam en de Amsterdamse Westergasfabriek.

De Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL) zet zich al bijna twintig jaar in voor het behoud van monumenten van werk en techniek in Leiden. Vooral voor de Meelfabriek heeft ze zich al die tijd moeten inzetten. Het is niet alleen van belang om monumenten uit het Leids industrieel verleden te bewaren, maar ook om uit te leggen wat hun historische waarde is. Daarvoor geeft STIEL haar kwartaalblad STIELZ uit en beheert het de website www.stiel-leiden.nl. In samenwerking met de Dirk van Eck-stichting voor sociaal-economische geschiedenis, de lokale radiozender Holland Centraal en stadshistoricus Cor Smit maakt STIEL daarvoor nu ook een radioserie over het Leids industrieel verleden.

De radio-uitzendingen over het Meelfabriek-complex is maandag 2 juli op Holland Centraal in het programma Centraal Nieuws (12h00 – 14h00). HC-verslaggever Francine Wildenborg spreekt op locatie met de volgende personen om de bijzondere waarde van het Meelfabriek-complex toe te lichten:

• Reinier Verbeek Leids architect, bedenker van herbestemming Meelfabriek
• Cor Smit stadshistoricus
• Hans Vollaard voorzitter STIE

De Stichting Leidse Studentenhuisvesting (SLS) wilde helaas niet meewerken aan de uitzending om uit te leggen welke plannen zij heeft met het Meelfabriek-complex.

De uitzendingen zullen worden herhaald op Holland Centraal. Later zullen ze ook te beluisteren zijn op de website van STIEL, www.stiel-leiden.nl. Volgende uitzendingen zullen in het teken staan van onder meer bollen & bloemen, drukkerijen en textiel in Leiden.

Eerste aflevering over het Slachthuis

In 1999 sloot het Slachthuis na zo’n honderd jaar. Met de recente opheffing van de veemarkt in de Groenoordhallen is daarmee een einde gekomen aan de prominente vee- en vleesindustrie in Leiden. De nodige Leidenaren hebben op het Slachthuisterrein gewerkt als keurmeester of slachter. Bovendien hebben veel Leidenaren van het daar gekeurde en geslachte vlees geproefd bij Leidse slagerijen en de vrijbank. Zeker nu het Slachthuisterrein haast onherkenbaar wordt heringericht en de keurmeesterwoningen waarschijnlijk verdwijnen, is het zaak het vroegere werkend leven daar in kaart te brengen met hulp van voormalige werknemers.

De Stichting Industrieel Erfgoed Leiden (STIEL) zet zich al bijna twintig jaar in voor het behoud van monumenten van werk en techniek in Leiden. Het is niet alleen van belang om die monumenten uit Leids industrieel verleden te bewaren, maar ook nieuwe generaties uit te leggen wat de historische waarde daarvan is. Daarvoor geeft STIEL haar kwartaalblad STIELZ uit en beheert het de website www.stiel-leiden.nl. In samenwerking met de Dirk van Eck-stichting voor sociaal-economische geschiedenis, de lokale radiozender Holland Centraal en stadshistoricus Cor Smit begint STIEL daarvoor nu ook een radioserie over Leids industrieel verleden.

De twee radio-uitzendingen over het Slachthuis zijn op maandag 3 april en 10 april, beide keren tussen 13h00 en 14h00 in de rubriek "De Fabriek" van het programma Centraal Nieuws. HC-verslaggever Sebastiaan van der Lubben spreekt dan op locatie met de volgende personen om het beeld uit het slachthuisverleden op te roepen:

• Irene Riethoven verkoper bij de Vrijbank
• Victor Riethoven loonslachter (heeft laatste slacht in Slachthuis verricht)
• Godert Volbeda keurmeester
• Bram Pater buurtbewoner van Slachthuis
• Cor Smit stadshistoricus en auteur van studie naar Slachthuis


De uitzendingen zullen worden herhaald op maandag 17 en 24 april. Daarna zullen ze ook te beluisteren zijn op de website van STIEL, www.stiel-leiden.nl. Volgende uitzendingen zullen in het teken staan van onder meer brood & meel, bollen & bloemen, drukkerijen en textiel in Leiden.

Voor meer informatie kan u terecht bij STIEL-voorzitter Hans Vollaard, 071 – 576 5564.

STALStichting Levend Ambacht Leiden (SLA)

Vanaf januari 2015 gaat de Stichting Levend Ambacht Leiden (STAL) verder onder een nieuwe naam: SLA. De doelstellingen van de stichting zijn onveranderd, wel komt daar een extra doelstelling bij, namelijk het stimuleren van behoud en overdracht van (specialistische) vakkennis.




SLA in het kort:
•    Behartigen van de belangen van de ‘levende’ ambachten. (‘Levend’ houdt in dit verband in dat deze mensen in hun onderhoud kunnen voorzien door de beoefening van hun vak.)
•    Zichtbaarheid en bekendheid van de ambachten en zijn producten vergroten.
•    Stimuleren van behoud en overdracht van (specialistische) vakkennis.
•    Stimuleren van de uitwisseling tussen ambachtsmensen onderling en tussen ambachtsmensen en publiek (van jong tot oud).
•    Organiseren van publieksactiviteiten gericht op bovenstaande doelstellingen.

De achterban van SLA bestaat uit de ambachtsmensen in Leiden en omgeving. Ook wil de stichting graag ‘nieuwe’ ambachten betrekken bij haar activiteiten.
Beoefent u zelf een ambacht of bent u geïnteresseerd in vakmanschap en wilt u op de hoogte worden gehouden van de activiteiten van SLA? Stuur dan een e-mail met uw gegevens naar: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

Het bestuur per mei 2015:
Douglas Grobbe, voorzitter
Machiel Wagenaar, penningmeester
Hennie Korthof-Matze, secretaris
Joop Gijsman, bestuurslid

© Stichting Industrieel Erfgoed Leiden